Het mensbeeld van de filosofische hermeneutiek zoekt dus niet naar een buiten de mens gelegen anker waarmee hij zichzelf vastlegt. Geen geopenbaarde mensvisie of een romantische kern, maar de mens als ontwerp. Als werk in uitvoering. Het bouwen aan dit levenskunstwerk is onvermijdelijk. De enige keuze die je hebt is je leven bewust vorm te geven of dit niet te doen.

Hermeneutische filosofen richten zich op het doorlopende project mens. Ze vragen zich af welke nieuwe betekenissen er ontstaan en hoe dit gebeurt. Hoe krijgt ieders persoonlijke werkelijkheid vorm? Daarbij speelt de cultuur waarin iemand zich beweegt een grote rol. De persoon is zowel het product van zijn cultuur als de vormgever ervan. Evenals een tekst altijd opnieuw kan worden geïnterpreteerd, kan ook de eigen ervaring een andere betekenis krijgen, bijvoorbeeld doordat men nieuwe kennis opdoet. Iemand ontwikkelt gaandeweg een andere kijk op zichzelf en zijn omgeving. De bosjes naast het huis waar je als kind opgroeide, hebben niet langer de betekenis van verstopplek. Je kijkt er nu naar als afgestudeerd bioloog, architect of makelaar.

In het werk van de filosoof Wilhelm Dilthey (1833-1911) staan de innerlijke gewaarwordingen, zoals herinneringen, stemmingen en overwegingen centraal. Dilthey wil de onmiddellijke ervaring beschrijven, waarbij de fijngevoeligheid van de hermeneuticus nodig is om de innerlijke ervaring te kunnen ‘verstaan’. De uitdrukking daarvan speelt daarbij een dubbele rol. Enerzijds komt het verhaal dat je vertelt over jezelf voort uit je innerlijke belevingswereld. Anderzijds, en dat is verrassend, kun je door het vertellen van je levensverhaal een andere kijk op jezelf ontwikkelen. Het uitdrukken van je binnenwereld verander ook de blik op jezelf. Het kan opluchten om iets van je af te schrijven, en soms merk je pas dat iets je meer dwarszit dan je dacht wanneer je erover vertelt. Pas als je expressie geeft aan wat er in je leeft, krijg je een helderder besef van je gedachtenkronkels en stemmingswisselingen.

Om met Dilthey te spreken: je gaat jezelf beter verstaan. Dit ‘verstaan’ is niet een intellectueel begrijpen, maar een verheldering van wat in de ervaring is gegeven. Het gaat niet om de feiten, maar om het verhaal. Dit verhaal is altijd tijdelijk, omdat nieuwe betekenissen zich kunnen aandienen. Zo blijft het leven fundamenteel een raadsel. Je kunt ook zeggen: een verhaal met een open einde.

Deze Filosofische Bijsluiter is een bewerking van het artikel: >>Hermeneutiek van de liefde.

The post De hermeneutische mens appeared first on SjaakVane.nl.

Etymologisch kan het woord herleid worden tot de Griekse halfgod Hermes die boodschappen van de goden overbracht naar de aarde. Dit waren geen eenduidige uitspraken, maar cryptische aanduidingen waaraan de gewone sterveling betekenis diende te geven voor het menselijk handelen.

De praktische hermeneutiek zou je dan ook aan kunnen duiden als: ‘de kunst van het interpreteren’. In die zin speelde de hermeneutiek binnen de humanistische traditie onder andere een rol als hulpwetenschap voor theologie en rechtspraak, wanneer het erop aankwam een zinvolle uitleg te geven aan meerduidige bijbel- of wetteksten.Nog steeds kunnen advocaten meesters zijn in de hermeneutiek als ze een originele en plausibele interpretatie geven van een wetsartikel. Of als ze aan het delict een andere betekenis geven. Want hoewel we spreken van ‘strafbare feiten’, wordt de strafmaat mede bepaald door het verhaal eromheen.

Naast deze praktische hermeneutiek ontstond eveneens een wijsgerige hermeneutiek. Deze filosofische positie richt zich op het interpreterende subject als zodanig. Ieder mens geeft betekenis aan zijn omgeving. De relaties die we aangaan, bijvoorbeeld zijn geen gegeven, maar kunnen anders worden geïnterpreteerd. Ieder mens leeft daardoor in een persoonlijke werkelijkheid: zijn belevingswereld. Die heeft een individueel karakter, maar is niet geheel ons eigen ontwerp. De schema’s ervoor krijgen we aangereikt door de cultuur. Wie leven niet geheel in ‘ons zijn eigen wereldje’, maar groeien op in wisselwerking met de maatschappij. Onze cultuur levert diverse interpretatiekaders die zich ontwikkelen in de loop van de tijd.

Lust en liefde werden ooit sterk onderscheiden, maar tegenwoordig meestal in een adem genoemd. In welk kader we onze evolutionaire aandriften plaatsen verschilt per periode. Dat geldt ook voor ons arbeidsethos: de redenen waarom we arbeid verrichten zijn sterk veranderd, mogelijk onder invloed van de veranderde werkomstandigheden. We werken niet meer om pensioen op te bouwen, maar om onszelf uit te drukken en daardoor zinvol bezig te zijn. Zo kan de betekenis van dezelfde arbeidsomstandigheden uiteenlopen van rotbaan tot prachtjob.

The post Alledaagse hermeneutiek appeared first on SjaakVane.nl.

De manier waarop iemand naar zichzelf verwijst heeft de structuurkenmerken van een verhaal. Hierin komen de motieven, de handelingen en hun gevolgen voor de persoon samen. Ik deed dit omdat ik dit of dat wilde bereiken, en hierdoor gebeurde er iets dat ik niet had voorzien. Een persoon begrijpt zijn handelen en maakt zijn acties voor anderen inzichtelijk vanuit een narratieve structuur.

Vanaf de basisschool worden we aangespoord op die manier ons gedrag uit te leggen. Waarom deed je zo? vraagt de juf of meester. Een kleuter kan nog wegkomen met: ‘Het gebeurde gewoon’. Van een volwassene wordt verwacht dat hij verantwoording neemt voor zijn daden. Wie over zichzelf praat alsof hij er niets aan kon doen, doet zichzelf tekort.

Uiteraard zijn er omstandigheden waarin onze handelswijze beperkt is. Ook doen we domme dingen en handelen we vaak uit routine. Op de kernmomenten van ons bestaan moeten we echter naar voren treden. Of ons op zijn minst in een terugblik verbazen of schamen over die momenten waarop we dit niet hebben gedaan. Het gaat om de manier waarop we ons achteraf tegenover ons handelen verhouden. Zien we het als de onvermijdelijke uitkomst van een natuurlijk proces? ‘Logisch dat de liefde na al die jaren verdwijnt – zo gaat dat nu eenmaal in een huwelijk’. Of beschouwen we de gebeurtenissen als iets dat we (ten onrechte) hebben laten gebeuren. ‘Hoe heb ik onze liefde door mijn vingers laten glippen?’

Paul Ricoeur verzet zich tegen een deterministische en dus onpersoonlijke visie op ons handelen. Niet dat dergelijke verklaringen onzin zijn, maar ze hebben niet het laatste woord. Ik kies voor jou – en niet: mijn hormonen dwingen mij. Of wat dan ook. Het is eigen aan verslavingsgedrag dat iemand zijn mogelijkheid om te kiezen ontkent. De drank, de coke of de gokkast bepalen mijn leven. Voor koopverslaving of seksverslaving geldt hetzelfde. Het genotscentrum in de hersenen geef je de regie en je handelen beschrijf je als iets dat buiten jezelf om gebeurt. Je ontkent daarmee de mogelijkheid om te kiezen. Je beschouwt jezelf niet als een speler op het veld, maar als een speelbal van je onbewuste verlangens.

Volgens Ricoeur kun je beter erkennen dat je een verkeerde keuze hebt gemaakt, dan het feit ontkennen dat je een keuze had. Anders onteigen je jezelf.

De kern van Ricoeurs opvattingen over wie je bent, zit in het idee dat het laatste woord over jou nooit gesproken kan worden. Dat klinkt raadselachtiger dan het is. Het houdt in dat de zoektocht naar het zelf nooit is voltooid. Wie je bent bepaal je uiteindelijk zelf. Het ik is een proces, niet een eindstation.

The post Ik kies mijn verhaal appeared first on SjaakVane.nl.

Op het eerste gezicht lijkt dit onproblematisch. Volg wat je hart je ingeeft. Uit onderzoek blijkt echter dat we bij het vormgeven van onze identiteit sterk rekening houden met hoe we overkomen. We willen bijvoorbeeld graag dat anderen ons zien als een onafhankelijk persoon. Als je vrienden een pizza Napolitano bestellen, ben je eerder geneigd voor een Margharita te kiezen – ook als dat niet jouw favoriete gerecht is. Je wilt immers geen na-aper zijn. ‘Bij het maken van onze alledaagse keuzes schatten we niet alleen constant in welke keuzen passen bij wie we zijn (..) maar ook hoe anderen deze keuzes interpreteren.’ concludeert de Amerikaanse hoogleraar bedrijfskunde Sheena Iyengar in De kunst van het kiezen. Gewoon jezelf zijn is minder eenduidig dan het lijkt. Je kunt jezelf kwijtraken en blijkbaar kun je jezelf ook weer terugvinden. Wat is dat hoogstpersoonlijke zelf eigenlijk?

Een bekende opvatting over persoonlijke identiteit is die van een onveranderlijke kern met daaromheen een flexibele schil. Tot op zekere hoogte is een mens in staat zijn gedrag aan te passen, maar er zijn grenzen. De manier waarop hij reageert wordt uiteindelijk bepaald door zijn karakter en dat ligt al vanaf zijn geboorte vast en wordt bepaald door zijn jeugdervaringen. Tot aan de jaren-60 van de vorige eeuw, werd het proces van identiteitsvorming opgevat als eindig. Van een volwassen man of vrouw werd voldoende zelfkennis verwacht om zijn of haar plek in de maatschappij in te kunnen nemen. Vaak lag de sociale rol al vanaf de geboorte vast en de keuze voor een beroep was beperkt. Wie voor een dubbeltje geboren was, zou nooit een kwartje worden. En meisjes werden verpleegster en jongens ingenieur. Jezelf worden, betekende dat je je identificeerde met de rol die je geacht werd te spelen in het publieke leven. Ook voor het huwelijk bestonden eenduidige voorschriften.

De filosofie van het existentialisme liet een ander geluid horen. Het propageerde vanaf de tweede helft van de 20e eeuw een nieuwe identiteitsopvatting. In de visie van Jean Paul Sartre (1905-1980) was de mens vrij zichzelf naar eigen inzicht te ontwerpen. Iedere zelfbepaling was geen eeuwige waarheid, maar kon in principe worden herroepen.

Dit gaf het individu niet alleen een geweldige vrijheid, maar stelde hem ook voor een belangrijke opgave. Voortaan moest hij zichzelf verwerkelijken door de persoonlijke keuzes die hij maakte. Niet klakkeloos blijven functioneren binnen de sjablonen van de traditie – Sartre noemde dat ‘oneigenlijk’ – maar opstaan en je vrije wil gebruiken om de persoon te worden die je wilt zijn. Het leven was een ontwikkelingsproces met een open einde geworden. Het ik wordt niet langer opgevat als een gegeven, maar ontstaat vanuit de keuzes die het maakt. Het individu moet zichzelf telkens weer uitvinden. Life is not about finding yourself, but about inventing yourself.

The post Jezelf ontwerpen appeared first on SjaakVane.nl.

In het verleden was je religie bepalend voor wie je was. De kerk beschreef wat jouw essentie vormde en dit bepaalde wat je lotsbestemming was. Ze schreef voor hoe jouw ziel zich diende te ontwikkelen – of in ieder geval: behoed werd voor verval.

Tegenwoordig is het opnieuw populair om te spreken over Je Ware Kern. Er wordt van uitgegaan dat iedere mens een onvervreemdbaar aspect bezit. Iets wat wezenlijk is voor hem als persoon. Dat we hier op teruggrijpen is zowel begrijpelijk als bedenkelijk. In onze huidige cultuur is er behoefte aan een anker om niet te verdrinken in een eindeloze stroom aan zelfpresentaties. Het hedendaagse individu speelt immers verschillende rollen tegelijkertijd. Hij kan zijn persoonlijkheid copy-pasten, door zich te begeven binnen allerlei verschillende subculturen. Het gevaar om jezelf daarin kwijt te raken is aanwezig.

Het idee van een Ware Kern kun je herleiden tot het Griekse denken (Aristoteles). Het werd geactualiseerd in de Romantiek door de denkbeelden van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). Hij zag de natuur als een bron om jezelf terug te vinden. De natuur was ongerept, niet bedorven door menselijk ingrijpen. Dit romantisch teruggrijpen op een oorspronkelijke toestand, vind je terug in allerlei vormen van hedendaagse oer-verschijnselen. Het oergevoel, de oerhollandse Batavieren, het oerinstinct, de oerdriften en het oerbrood zijn voorbeelden waarbij niet het nieuwe, maar het oeroude voorgesteld wordt als een zuiverder vorm van bestaan dan het gecultiveerde.

Dit terug-naar-het-oer-idee, beschrijft de ontwikkeling van de persoon als een speurtocht naar een ongerepte kern. Zoek de kinderlijke onschuld die je ooit bezat en waarvan je bent vervreemdt. Het kost misschien wat moeite, maar als je deze hebt gevonden zul je jezelf nooit meer verloochenen. Voortaan ben je 100% jezelf. Personen die hiermee zichzelf gevonden hebben, vaak als de uitkomst van een intensief coachingstraject, behoren tot een andere klasse dan de doorsnee zoekers en zwalkers.

De achterliggende identiteitsopvatting is immers niet die van een persoon-in-wording, maar van een vaststaande oer-identiteit die richting geeft in periodes van verwarring. Het idee van de Ware Kern die alleen maar gevonden en gevolgd hoeft te worden, brengt het gevaar met zich mee dat anderen gaan bepalen wie jij in wezen bent. Of dat je jouw oeropvattingen dwingend oplegt aan anderen. Het essentie denken kan uitlopen op de gefixeerde zendingsdrang van veranderingsgoeroes.

The post Jouw Ware Essentie appeared first on SjaakVane.nl.

Ook het lichaam van een mens werd opgevat als een ding. Dat was nieuw voor die tijd. Een mens werd beschouwd als een mechaniek dat in beweging werd gezet door de menselijke geest. Een mens bestond volgens de tweedeling van Descartes eenvoudigweg uit twee dingen. Een lichaam dat ruimte inneemt en een denkend ding. Dat laatste, meestal de menselijke geest genoemd, was moeilijk te beschrijven. Het functioneerde zoals een machine, maar toch heel anders. Het was niet vast te pakken en voor niemand zichtbaar. Enkel kenbaar voor de naar binnen gekeerde blik van de eigenaar.

Volgens deze denkwijze wordt de geest voorgesteld als een ‘spook in een machine’ . Een vaag verschijnsel, verborgen in een goed functionerend mechaniek. Het is een metafoor van de Britse bewustzijnsfilosoof Gylbert Ryle (1900-1976). Hij bekritiseert de manier waarop er sinds Descartes over lichaam en geest wordt gesproken. Psychische processen worden aangeduid met woorden uit de gereedschapskist van een fietsenmaker. En dat gaat niet samen, volgens Ryle. Iemands denken, voelen en doelbewust handelen kan niet uitsluitend beschreven worden in de taal van de fysica en de chemie. De geest, het bewustzijn of zo u wilt ‘de ziel’ , is van een fundamenteel andere orde dan een uurwerk.

Deze discussie is nog steeds niet gesloten. Met de opkomst van de neurowetenschappen is ze zelfs bijzonder actueel. Wie zijn wij eigenlijk? Een perfecte robot? Een denkend dier? Of zijn we onze hersenen?

The post Descartes’ hond appeared first on SjaakVane.nl.

Descartes zag in levende honden niet meer dan een zielloos mechanisme. De makers van de robothond Aibo, geproduceerd door Sony, weten maar al te goed dat het kunstdier vertederende gevoelens oproept. De eigenaar gaat denken dat het ding echt leeft. Dat er een unieke geest schuilt in zijn kunststoffenkop. De roboticus David Levy promoveerde op dit onderwerp. Bewustzijn, emoties en persoonlijkheid zijn zo te simuleren dat ze niet van echt zijn te onderscheiden. Als iemand zich gedraagt als een levend wezen, nemen we aan dat het bewustzijn kent. Zo kijken we naar de buren (ze zullen wel iets denken) maar ook naar robots. Met het grootste gemak schrijven we aan dergelijke apparaten een ziel toe. En daarmee worden ze een concurrent van de mens.

Niet in de laatste plaats omdat robots binnenkort ook qua uiterlijk niet meer van mensen te onderscheiden zijn. Huid, haar, spieren, stem en andere onderdelen kunnen perfect worden nagemaakt. Bij het Amerikaanse bedrijf Abyss creations kun je een pop bestellen die het evenbeeld vormt van je ex. Mensen zullen verliefd worden op robots, voorspelt Levy. Je kunt het zien in de thriller Ex Machina waarin Alicia Vikander het robotmeisje Ava speelt. Anno 2015 speelt een mens een robot, dat kan echter gaan veranderen. In de film wordt ook gesuggereerd dat de maker seks heeft met zijn robotdames. Vrijen volgt in feite een bepaalde routine, aldus robotdeskundigen. Robots zullen zo geprogrammeerd kunnen worden dat ze leren om die te perfectioneren, aldus Levy. Je hoeft maar een vibrerende ring in te bouwen en je hebt een seksrobot.

Nu ben ik nog nooit een vrouw tegengekomen met een dergelijk intiem mechaniek. Maar dat kan aan mij liggen. Mannen opgepast dus: als je iets voelt trillen in de vrouwelijke onderbuik, vraag je dan af met wie je te maken hebt. Mogelijk is je vriendin een robot. Een soort opwindbeest. Net als je hond. Zelfs wat de liefde betreft zullen we het afleggen tegen de machine. In de beslotenheid van de slaapkamer zullen we ons schamen voor ons onhandige geklungel, tegenover de perfecte minnares die onvermoeibaar de liefde zal bedrijven. Hopelijk houden we nog wel het biologische alleenrecht op de voortplanting.

Uiteindelijk stelt de robot ons de vraag: wat is de mens? Goed om onszelf opnieuw te definiëren. Niet als een gebrekkige robot, maar als het creatieve brein erachter.

Disclaimer: deze Filosofische Bijsluiter is tot stand gekomen door menselijke denkwerk.

The post Robothond appeared first on SjaakVane.nl.

Volgens het boek Personal Branding for Dummies (2014) heeft iedereen reeds een persoonlijk merk. Dat gegeven is niet nieuw. Je zou kunnen zeggen dat we elkaar bewust of onbewust altijd sociaal brandmerken – en als het even kan afbranden. Wat Personal Branding beoogt is dat je consequent de door jou gewenste reputatie bekrachtigt. Dat houdt niet in dat je overal naamkaartjes rondstrooit, maar dat je volgens de wetten van de brand-marketing warme relaties aangaat met anderen.

Daarbij kun je je reputatie niet willekeurig kiezen. Het moet in het verlengde liggen van jezelf. Volgens de Dummies-uitgave wordt jouw persoonlijke merk bepaald door je karakter. Je toont jouw authentieke zelf van binnenuit. Dat doe je door jezelf toe te staan om de persoon te zijn ‘you are meant to be’, aldus het handboek.

De veronderstelling erachter is dat er een waarachtige kern schuilt in iedere persoon die tot uitdrukking kan komen in het werk dat hij doet. Het gaat er dus niet zozeer om wat je over jezelf vertelt, maar welke indruk je achterlaat. De elevator pitch is je uithangbord, maar ze moet gestaafd worden door testimonials: recensies van klanten en oud-collega’s. Personal Branding vraagt zowel lef als discipline. Je moet zowel sexy als betrouwbaar overkomen. De manier om dat voor elkaar te krijgen is door je te identificeren met jouw ‘unieke waarde’. Wat je communiceert, is gericht op de belofte daarvan. Als je mij inhuurt dan verhoog ik de waarde van het team. Of: als je voor mij kiest dan help ik je van je probleem af.

Je persoonlijke merk werkt als een filter: je stuurt je gedrag volgens het ideaalbeeld dat je wilt uitdragen. Je zorgt ervoor dat jouw beslissingen congruent zijn met wie je bent en waar je voor staat. Het gaat om het uitstippelen van een herkenbare gedragslijn. Hoe gaat dat in zijn werk?
Een belangrijk aspect is dat je je onderscheidt. Om dat goed te doen, moet je je doelgroep in kaart brengen en je concurrenten leren kennen. Zo kun je je persoonlijke niche bepalen en daarin hyperspecialiseren. Niet de alleskunner die overal verstand van heeft maar de specialist met ervaring in een welomschreven sector.

The post De flexwerker: Personal Branding appeared first on SjaakVane.nl.

De Amsterdamse hoogleraar commerciële communicatie Giep Franzen definieert een merk vanuit de associaties die het oproept. Een merk bestaat dus niet op zichzelf, maar wordt gemaakt door zijn omgeving. Die geeft het merk een betekenis die ze ontleent aan symbolen, productnaam, gedrag en productpresentatie. Personal branding is een transfer van het commerciële merkdenken naar de persoonlijke sfeer. De publieke perceptie van de flexwerker verloopt volgens dezelfde mechanismes als die van de brandmarketing. Dit kader wordt van toepassing geacht op iedere communicatieve situatie, zowel openbaar als intiem. Het internet vormt het belangrijkste platform voor zelfpromotie. Een blog-bericht, de maandelijkse nieuwsbrief, de bijdrage aan de Linkedin-groep, zijn voorbeelden daarvan.

Ook de interpersoonlijke communicatie tijdens het teamoverleg, de koffiepauze of het functioneringsgesprek worden betrokken bij het stylen of restylen van het persoonsmerk. Brandingcoaches geven zowel adviezen over de look-and-feel van de website, de informatie op het Linkedin-profiel als over het merk schoenen en het gebruik van lipstick. We zijn allemaal een merk, ook zonder dat we dit weten – en ook voordat het merkdenken als zodanig was gearticuleerd- en dus kan je hier beter aandacht aan besteden.

Winnetou is dus geen uitzondering. Dat symbolen, namen en verhalen van oudsher al een rol speelden maakt dat de merkfilosofie met terugwerkende kracht kan worden toegepast op personen die zichzelf nooit hebben beschouwd als een merk. Einstein, Columbus, Mandela, Moeder Theresa, Karel de vijfde, Steve Jobs en Julius Ceasar zijn wereldwijde merknamen.

Deze Filosofische Bijsluiter is een fragment uit het artikel >> Het ik als merk.

The post Is Winnetou een indiaan of een merk? appeared first on SjaakVane.nl.