Descartes’ hond

Wees blij dat je geen hond was in de 17e eeuw. Volgens René Descartes (1596-1650) en een aantal andere filosofen van die tijd, konden dieren geen pijn voelen. Dieren hadden immers geen ziel. Ze werden vergeleken met machines. Men nagelde een hond aan vier poten op een plank en sneed hem open, om de werking te doorgronden. Het gekrijs werd gezien als een louter mechanisch verschijnsel. Vergelijkbaar met het piepen van een deur. In zekere zin zagen zeventiende-eeuwers geen verschil tussen levende dieren en opwindbeesten.

Ook het lichaam van een mens werd opgevat als een ding. Dat was nieuw voor die tijd. Een mens werd beschouwd als een mechaniek dat in beweging werd gezet door de menselijke geest. Een mens bestond volgens de tweedeling van Descartes eenvoudigweg uit twee dingen. Een lichaam dat ruimte inneemt en een denkend ding. Dat laatste, meestal de menselijke geest genoemd, was moeilijk te beschrijven. Het functioneerde zoals een machine, maar toch heel anders. Het was niet vast te pakken en voor niemand zichtbaar. Enkel kenbaar voor de naar binnen gekeerde blik van de eigenaar.

Volgens deze denkwijze wordt de geest voorgesteld als een ‘spook in een machine’ . Een vaag verschijnsel, verborgen in een goed functionerend mechaniek. Het is een metafoor van de Britse bewustzijnsfilosoof Gylbert Ryle (1900-1976). Hij bekritiseert de manier waarop er sinds Descartes over lichaam en geest wordt gesproken. Psychische processen worden aangeduid met woorden uit de gereedschapskist van een fietsenmaker. En dat gaat niet samen, volgens Ryle. Iemands denken, voelen en doelbewust handelen kan niet uitsluitend beschreven worden in de taal van de fysica en de chemie. De geest, het bewustzijn of zo u wilt ‘de ziel’ , is van een fundamenteel andere orde dan een uurwerk.

Deze discussie is nog steeds niet gesloten. Met de opkomst van de neurowetenschappen is ze zelfs bijzonder actueel. Wie zijn wij eigenlijk? Een perfecte robot? Een denkend dier? Of zijn we onze hersenen?

 

Deel deze Filosofische Bijsluiter
Deel dit op LinkedIn
Deel dit op Facebook
Deel dit op Google+
http://www.sjaakvane.nl/descartes-hond/
Volg Sjaak Vane
2017-02-08T18:47:54+00:00