Alledaagse hermeneutiek

Hermeneutiek is een woord dat je weinig hoort buiten de filosofie. De reikwijdte ervan is echter groot. Je bent er dagelijks mee bezig.  In haar praktische verschijningsvorm wordt hermeneutiek ook wel ‘de kunst van het verstaan’ genoemd. Het belicht dat de dingen niet zijn zoals ze zijn, maar dat we er betekenis aan geven. Daarmee ontken je niet het bestaan van bepaalde natuurwetten, maar ontwikkel je oog voor het verschil tussen feiten en opvattingen. De hermeneutiek ontkent niet dat als het regent we allemaal nat worden, maar wijst erop dat een regenbui voor iedereen iets anders kan betekenen. Dat loopt uiteen van verfrissend buitje tot rotweer.

Etymologisch kan het woord herleid worden tot de Griekse halfgod Hermes die boodschappen van de goden overbracht naar de aarde. Dit waren geen eenduidige uitspraken, maar cryptische aanduidingen waaraan de gewone sterveling betekenis diende te geven voor het menselijk handelen.

De praktische hermeneutiek zou je dan ook aan kunnen duiden als: ‘de kunst van het interpreteren’. In die zin speelde de hermeneutiek binnen de humanistische traditie onder andere een rol als hulpwetenschap voor theologie en rechtspraak, wanneer het erop aankwam een zinvolle uitleg te geven aan meerduidige bijbel- of wetteksten.Nog steeds kunnen advocaten meesters zijn in de hermeneutiek als ze een originele en plausibele interpretatie geven van een wetsartikel. Of als ze aan het delict een andere betekenis geven. Want hoewel we spreken van ‘strafbare feiten’, wordt de strafmaat mede bepaald door het verhaal eromheen.

Naast deze praktische hermeneutiek ontstond eveneens een wijsgerige hermeneutiek. Deze filosofische positie richt zich op het interpreterende subject als zodanig. Ieder mens geeft betekenis aan zijn omgeving. De relaties die we aangaan, bijvoorbeeld zijn geen gegeven, maar kunnen anders worden geïnterpreteerd. Ieder mens leeft daardoor in een persoonlijke werkelijkheid: zijn belevingswereld. Die heeft een individueel karakter, maar is niet geheel ons eigen ontwerp. De schema’s ervoor krijgen we aangereikt door de cultuur. Wie leven niet geheel in ‘ons zijn eigen wereldje’, maar groeien op in wisselwerking met de maatschappij. Onze cultuur levert diverse interpretatiekaders die zich ontwikkelen in de loop van de tijd.

Lust en liefde werden ooit sterk onderscheiden, maar tegenwoordig meestal in een adem genoemd. In welk kader we onze evolutionaire aandriften plaatsen verschilt per periode. Dat geldt ook voor ons arbeidsethos: de redenen waarom we arbeid verrichten zijn sterk veranderd, mogelijk onder invloed van de veranderde werkomstandigheden. We werken niet meer om pensioen op te bouwen, maar om onszelf uit te drukken en daardoor zinvol bezig te zijn. Zo kan de betekenis van dezelfde arbeidsomstandigheden uiteenlopen van rotbaan tot prachtjob.

 

Deel deze Filosofische Bijsluiter
Deel dit op LinkedIn
Deel dit op Facebook
Deel dit op Google+
http://www.sjaakvane.nl/alledaagse-hermeneutiek/
Volg Sjaak Vane
2017-02-08T19:22:42+00:00